Het rijke Roomse leven

De paasklokken zinderen nog na in onze hoofden.

Pasen laat een spoor van christelijke feestdagen (door niemand betwist).

De maanden april, mei, juni worden er door beheerst.

Het vuur van Pinksteren (symbool voor het licht en de hoop) laat nog slechts twijfelende vonkjes na.

Wat blijft er over van het rijke Roomse leven dat eeuwen het leven van mensen beheerste?

Zegt dit generatie Z. en de Millenials nog iets?

Zelfs in het katholiek onderwijs doet nog slechts één derde van de leeftijdscohorte die daartoe rijp bevonden wordt, een eerste of plechtige communie. Er worden meer lente- en groeifeesten dan communiefeesten gevierd. Wat blijft is de originele betekenis: overgangsrituelen van opgroeiende jongelingen (eerste communie: vermogen des onderscheids tussen goed en kwaad); plechtige communie: hernieuwing doopgeloften). Niet voor niets loopt dit moment samen met de ontluikende puberteit en het sexuele ontwaken. Het is een gekerstende versie van de oeroude heidense ritus, die de natuurlijk oerdriften van opgroeiende jongeren moet temmen: Lentewijding.

(Ballet lentewijding)

De essentie blijft: op kruispuntmomenten in het leven van jongeren wordt het keerpunt gevierd.

De laatste getuigen van de hooggestemde traditionele deugden van het christendom zijn blijkbaar onze religieuzen, die steeds minder talrijk en zwijgzamer geworden zijn. Dit stilzwijgen wordt hen ook wel eens verweten, nu er in deze benarde tijden meer dan ooit nood is aan zingeving, verlichting en hoop. (zie in Naslagwerken: artikel in De Morgen van 20 april 2026)

Alleen Paus Leo XIV durft blijkbaar nog in te gaan tegen machtsgeile wereldleiders zoals Trump.

Of is het misschien ook omdat wij geen gehoor meer hebben voor hun verhaal?

Het verhaal van de religieuzen

Het recent uitgekomen boek Religieuzen van vandaag – Boeiende levensverhalen van zeventig religieuzen uit het Waasland (auteur Fred Smet) (jaar:2026, wettelijk depot: D/2026/16245/01) is daarom een tijdsdocument.

De aandacht en waardering voor de individuele keuze en het engagement van deze mensen is terecht.

Groepsbeeld van onze religieuzen

Wij hebben deze religieuzen nu als sociale groep benaderd. Deze groep, die tanende is, verdient toch respect.

Wie zijn ze, wat dreef hen bij deze keuze?

Een sociologische beschrijving (op basis van het vermelde boek) van hen als groep werpt mede licht (en geeft deels antwoord) op deze vragen.

Daarbij hebben wij ons uitsluitend gericht op de religieuzen die onze regio BKZ zelf heeft voortgebracht, zonder afbreuk te willen doen aan de verdiensten van de externe religieuzen die in onze contreien ook een maatschappelijk engagement zijn aangegaan.

Zij zijn echter de exponent van verticale kerkelijke structuren, die niet geheel beantwoorden aan democratische principes. Oorspronkelijk kwamen in de eerste christelijke geloofsgemeenschappen de voorgangers toch voort uit het volk zelf?

De secularisering (de ontkerkelijking) en de teloorgang van de traditionele hiërarchische kerkelijke structuren zullen wellicht noodzakelijkerwijs leiden tot een meer basisgerichte ontwikkeling, o.m. door de aanstelling van diakens, die duidelijk wel terug voortkomen uit de eigen bevolking.

Hier worden de belangrijkste bevindingen weergegeven.

In Naslagwerken (religieuzen in BKZ) worden de gedetailleerde analysetabellen weergegeven.

De levensloop van onze religieuzen

De regio Beveren-Kruibeke – Zwijndrecht (in kerkelijke termen is dat nu de parochie De Goede herder) telt een vijftigtal religieuzen, voortgebracht uit eigen bodem. (Intussen zouden een drietal religieuzen zijn overleden).

Statuut van de religieuzen

Leeftijd

44 religieuzen van de 51 zijn ouder dan 65.

Sociale afkomst (beroep van de vader)

Type gezin

Leeftijd intrede of wijding

Van de 35 religieuzen (pater,zuster/broeder), behoren 19 religieuzen tot de reguliere leeftijdscohorte. (Beslissing op 18 jaar, na middelbare studies). 16 religieuzen zijn een late roeping. Paters behoren allen tot de leeftijdscohorte 18-24 jaar. Onder de 11 diocesane priesters zijn er drie “latere roepingen”.

Orde – Congregatie

Onder de religieuzen die lid zijn van een orde (pater/zuster/broeder) 15 zijn lid van 15 verschillende orden.

Opleidingsniveau

47 van de 51 religieuzen hebben een hogere opleiding genoten.

Op het ogenblik dat zij hun keuze maakten was dit opleidingsniveau beduidend hoger dan het opleidingsniveau van de algemene bevolking.

Daarnaast hebben 10 religieuzen een bijkomende opleiding genoten (filosofie, theologie, ea).

11 religieuzen hebben een algemene universitaire studie gevolgd (rechten, economie, ea).

Jeugdbeweging

Activiteiten in de actieve periode

Op het globaal aantal functies uitgeoefend door de religieuzen zijn het missiewerk en het onderwijs het belangrijkst. Het traditionele pastoraal werk komt slechts op de derde plaats.

Motivatie

Uit de zeer uiteenlopende motivaties om religieus te worden hebben we zes hoofdmotieven onderscheiden.

De cijfers tonen vooral hoe belangrijk de Familiale en sociale invloed was (4,33 op de tien motieven) bij de keuze om religieus te worden. (Voor gedetailleerde gegevens: zie Naslagwerken (Religieuzen in BKZ).

Reflecties spiritueel leven in BKZ

In Vlaanderen zijn er nog 5000 religieuzen (1200 paters, broeders; en 3800 vrouwelijke religieuzen). Er zijn 1000 -1200 diocesane priesters. In totaal wordt het aantal religieuzen in Vlaanderen dus geraamd op 6200 (Bron : Kerknet.be).

Vlaanderen telt +/- 9 religieuzen op 10.000 inwoners (6200 op 6.864.766 inwoners)

In BKZ daarentegen is dit slechts +/- 5 religieuzen op10.000 inwoners (alle religieuzen samen: 50 op 87.000 inwoners).

Een problematische toestand in de ogen van de kerkelijke overheid.

Van de 1000 priesters is de helft gepensioneerd, maar helpt nog wel bij kerkdiensten.

In Kerk en Leven (3 mei 2017) werd een prognose gemaakt over het aantal actieve priesters in de toekomst in Vlaanderen. Voor 2020 werd hun aantal geraamd op 400. In 2030 zal dit aantal vermoedelijk teugvallen op 237.

Voetbal of kerk?

Ondanks de ontkerkelijking, en dat zal velen verrassen, zijn er in België (volgens de statistieken het meest atheïstische land in Europa), nog altijd meer mensen die ’s zondags naar de mis gaan (geraamd op +/_173.000 in 2024) dan dat er mensen naar het voetbal gaan ( geschat op +/_ 100.000), terwijl we toch de indruk hebben dat we een vervoetbaliseerd land zijn (maar dat dan vooral door de ellenlange uitzendingen ( systeemanalyses, groepsdynamische en gedragsanalyses van individuele spelers,…) op de media (als DAZN daar geen stokken in de wielen steekt). De toegang tot sportverslaggeving via de media wordt bijna als een mensenrecht beschouwd.

Algemeen noemt ongeveer 50 % van de Belgische bevolking zich nog cultureel katholiek.

Het aantal mensen zonder religie zit tussen de 45-55 %.

De tweede grootste religie in België is de Islam. Het aandeel wordt geschat op 5-7 %.

Voor BKZ zou dit betekenen dat er ongeveer 4.350 moslims zouden zijn. Dit lijkt ons niet realistisch. Het nieuwe gegeven van de aanwezigheid van een moslimgemeenschap in BKZ is hoofdzakelijk een Zwijndrechtse aangelegenheid. Een raming van 5% (op +/_ 20.000 inwoners) levert een meer realistisch beeld op van 1000 mensen. Dit is toch een nieuw sociaal feit in BKZ. Veel verwijzingen naar de integratie van de moslimgemeenschap zijn er in het bestuursakkoord niet te vinden. Zou de burgemeester een bijeenkomst van het recente offerfeest hebben bijgewoond, zoals hij wel naar de christelijke apostelbrokkenviering ging in Rupelmonde?

Inspiratiebronnen

Hoewel de meesten van de groep religieuzen een engagement hebben aangegaan in de periode 1960-80, periode die ook werd gekenmerkt door de opkomst van de politieke en bevrijdingstheologie (ihb in Zuid Amerika), is er in deze groep geen enkele vertegenwoordiger die zich geïnspireerd voelt door deze religieuze opvatting, die vooral een kritiek had op de uitbuiting van de landloze boeren en het non-respect voor mensenrechten). Deze beweging werd o.m. geïnspireerd door bisschop Romero (vermoord) en Camillo Torres (vermoord), beiden op handen gedragen in Vlaanderen.

Bisschop Romero (El Salvador,1917-1980), is hiervan een belangrijk vertegenwoordiger . (Vermoord door het politiek regime in 1980 en heilig verklaard in 2018). De KUleuven was hem erkentelijk door de uitreiking van een eredoctoraat (1980). In Dendermonde werd het Romerocollege naar hem vernoemd.

Een andere voorloper en inspirator van de bevrijdingstheologie is Camilo Torres (1929-1960), (Vermoord door het Columbiaans leger in 1960) ‘De KULeuven stond toendertijd open voor

intellectuelen die zich inspireerden door de bevrijdingstheologie. Camillo Torres studeerde sociale wetenschappen aan de KUL. Een studentencomplex draagt zijn naam.

Anderzijds is er in deze groep wel één priester die geïnspireerd was door Opus Dei.

In de jaren tachtig kreeg deze beweging heel wat kritiek omwille van sektarische (autoritarisme en fundamentalisme) tendensen. Opus Dei werd in de jaren negentig vermeld in de lijst van sekten, opgesteld door de parlementaire onderzoekscommissie in de Kamer van Volksvertegenwoordigers.