Zomers laten meer na dan een mooie bruine kleur.

De verstikkende warmte van deze zomer dreef ons bijna tot wanhoop.

De hitte om ons heen was ondraaglijk en maakte ons prikkelbaar.

Vluchten kon niet meer, want elders nog warmer.

Zuiderse heethoofdigheid, verhitte discussies en soms discutabele maatregelen.

Maar er was ook sociale warmte die deugddoend en helend  is.

De luwte van de zomeravonden bracht inzicht en wijsheid.

Een aantal beschouwingen bij recente feiten, gebeurtenissen en beslissingen in de gemeente: graffiti in BKZ; de hittegolf: BKZ ontsnapte er niet aan; openbaarheid van bestuur: de gemeente op de vingers getikt; de opruiming van graven; Singelberg in de zomer van 1585; jeugdverenigingen en de trui van Maradonna;…

Niets ontsnapt aan onze aandacht…

Street art in Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht

De gemeente heeft streetartkunstenaar Gerry Smet de opdracht gegeven om de muren van de spoorwegtunnel aan de Breestraat in Melsele te voorzien van street art. Het doel is lovenswaardig: de tunnel aantrekkelijker maken en vandalisme tegengaan. Daarbij wordt aangesloten bij een kunstvorm die wereldwijd erkenning heeft gekregen, mede dankzij iconische kunstenaars zoals Banksy.

Een dergelijk beleid combineert kwaliteitsvolle, professioneel gerealiseerde street art met ruimte voor spontane creativiteit. Op die manier kan Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht uitgroeien tot een gemeente die niet alleen kunst toont, maar ook artistieke vrijheid en maatschappelijke expressie actief ondersteunt.

Hittegolf in BKZ

Deze zomer hebben zich drie hittegolven voor gedaan. De hittegolf van juni 2026 is in België de dodelijkste hittegolf van deze eeuw, met een oversterfte van bijna 2000 mensen. Er waren 43 % meer doden dan normaal.

Hoe was de toestand in BKZ?

Gemiddeld aantal overlijdens

Verschil: gemiddeld 11,7 meer overlijdens (+24%) tijdens jaren waarin in juni een hittegolf voorkwam.

De resultaten suggereren dat het aantal overlijdens in BKZ hoger ligt in jaren waarin zich in juni een hittegolf voordeed.

Daarbij valt vooral op dat er in 2026  in de maand juni 75 overlijdens werden geregistreerd tegenover ongeveer 50 in andere jaren.

Er is een duidelijke tendens naar hogere sterfte tijdens jaren met een hittegolf in juni (60 tegenover 48,3 overlijdens; +24%). BKZ is dus niet ontsnapt aan de hittegolf.

Wat doet gemeentebestuur BKZ? Koelteplan?

Mede onder impuls van de campagne “Warme dagen” van de Vlaamse regering, heeft het gemeentebestuur van BKZ (ihb het Schepencollege) op 1 juni 2026 een actieplan goedgekeurd dat vooral gericht is op sensibilisering van professionele zorgverleners: huisartsen en apothekers; thuiszorgdiensten, woonzorgcentra inloophuizen en buurtwerkingen. Ook wordt ingezet om tijdens de warme dagen via alle beschikbare communicatiekanalen, de bevolking in het algemeen, te informeren over de te nemen voorzorgsmaatregelen.

Tenslotte werd ook beslist om alle thuiswonende + 70 -jarigen per brief te adviseren over de nodige voorzorgsmaatregelen.

Zelf behorende tot deze laatste doelgroep: wij hebben nooit dergelijke persoonlijke brief ontvangen.

In dergelijke crisismomenten is een campagne louter gericht op informatie een zwaktebod.

De daad moet dan bij het woord worden gevoegd.

Concreet had er toch een gemeentelijke actie kunnen worden opgezet in samenwerking met de mutualiteiten, waarbij o.m. alle personen die geregistreerd zijn met een hulpknop (noodoproep) systematisch bezocht worden (desnoods met vrijwilligers).

Dat is pas echt “outreach”, zoals het in de verkiezingsfolder van Wij -samen sterk werd aangekondigd. Zelf naar de kwetsbare mensen gaan!

Gemeentebestuur op de vingers getikt

Dit voorval staat bovendien niet op zichzelf. Het past in een bredere tendens waarbij openbaarheid en transparantie steeds meer onder druk komen te staan.

Zo worden sinds begin 2026 geen schriftelijke verslagen van de gemeenteraad meer gepubliceerd. In de plaats daarvan geldt voortaan de audiovisuele opname als officieel verslag. Hoewel deze werkwijze volgens het Vlaams decreet inzake lokaal bestuur juridisch mogelijk is, roept zij belangrijke vragen op over de toegankelijkheid van de informatie over de besluitvorming.

De ironie wil dat de gemeenteraad bij de aanvang van elke vergadering het verslag van de vorige vergadering moet goedkeuren... terwijl er in werkelijkheid geen geschreven verslag meer voorligt. Dat is dus Kafka!

Een audiovisuele opname is immers geen volwaardig alternatief voor een schriftelijk verslag.

Niet iedere burger beschikt over de nodige digitale middelen of vaardigheden om urenlange opnames te bekijken. Wie een specifiek agendapunt wil terugvinden, moet vaak een volledige vergadering doorzoeken. Dat maakt de informatie wel beschikbaar, maar niet gemakkelijk toegankelijk. En bovendien hoort men soms schabouwelijk Nederlands dat zelfs voor eigen volk onbegrijpelijk is.

Daarnaast is er een belangrijk aspect van inclusie. Slechthorenden worden uitgesloten van de informatie wanneer geen kwalitatieve ondertiteling beschikbaar is. Openbaarheid veronderstelt dat alle burgers, ongeacht hun beperkingen, kennis kunnen nemen van het bestuur van hun gemeente.

Ook vanuit historisch en archiefkundig oogpunt is deze evolutie problematisch. Informatiedragers veranderen voortdurend. Audiocassettes, videobanden, dvd's en andere digitale formaten zijn vandaag grotendeels achterhaald of zelfs onleesbaar geworden. Het risico bestaat dat ook de huidige digitale opnames over enkele decennia niet langer raadpleegbaar zijn. Wat blijft er dan over van het democratisch geheugen van onze gemeente?

Wat met de stemmen uit het verleden?

Het geschreven woord daarentegen heeft de tand des tijds doorstaan. Een tekst is eenvoudig te bewaren, te archiveren, te raadplegen en te citeren. Hij is onafhankelijk van snel evoluerende technologieën en vormt nog steeds de meest duurzame en universeel toegankelijke informatiebron.

Daarom blijft de oude Latijnse wijsheid ook vandaag onverminderd actueel:

Scripta manent.
Geschreven woorden blijven.

Maar er is nog meer:

De gouverneur heeft aanbevolen ook de mogelijkheid tot schriftelijke vragen door gemeenteraadsleden mogelijk te maken (wat tot nu toe niet in het Reglement is voorzien).

Dat veronderstelt tevens dat al deze schriftelijke vragen en antwoorden publiek toegankelijk zijn.

Nog een verdere stap in de richting van openbaarheid van bestuur:

Elke burger moet de gelegenheid krijgen schriftelijke vragen te stellen. Hiervan moet een repertorium worden gemaakt. Vragen en antwoorden moeten gepubliceerd worden op de Website van de gemeente en dit op regelmatige wijze.

De ontruiming van graven

Vanaf augustus 2026 is de gemeente gestart met het ontruimen van graven waarvan de concessieperiode is verstreken. Duizenden graven worden geviseerd. Blijkbaar wordt dit door het gemeentebestuur hoofdzakelijk benaderd als een administratieve en zakelijke beheerskwestie: de concessie loopt af, het contract eindigt, en daarmee lijkt ook de verantwoordelijkheid op te houden. Deze systematische grootschalige aanpak is merkwaardig. Temeer omdat er blijkbaar geen nood is aan nieuwe begraafplaatsen. Op 100 overlijdens in Vlaanderen zijn er 80 crematies en nog slechts 20 traditionele begravingen (2023).

Die benadering roept fundamentele vragen op. In Otheo ( 31 mei 2024), het digitale platform van het Parochieblad, het meest gelezen weekblad van Vlaanderen, wijst professor Maarten Larmuseau (KU Leuven, genetische genealogie) erop dat er weinig transparantie bestaat over de wijze waarop menselijke resten na een grafontruiming worden behandeld. Volgens hem gebeurt dit vaak met onvoldoende respect voor de menselijke relicten. Grondwerkers gaan er wel eens prat op dat ze nog heel wat beenderen hebben opgegraven… Niemand weet wat ermee gebeurt. Het feit dat een concessie is afgelopen, verandert niets aan de aard van wat zich in een graf bevindt: het gaat nog steeds om menselijke overblijfselen, die een waardige en respectvolle behandeling verdienen. Prof. Larmuseau spreekt over gebrek in onze cultuur aan respect voor grafrust en herinnering.

Respect voor de doden is geen louter juridische of administratieve kwestie, maar een fundamentele culturele en ethische waarde. Doorheen de geschiedenis en over de grenzen van culturen en religies heen worden menselijke resten met eerbied behandeld. Ook in Europa bestond eeuwenlang de traditie om de beenderen na een ruiming samen te brengen in een knekelhuis of knekelput. Op die manier bleven de stoffelijke resten bewaard op een herkenbare plaats die tevens een blijvende herinnerings- en bezinningsplek vormde.

Het is dan ook terecht om de vraag te stellen of de huidige praktijk voldoende rekening houdt met deze menselijke, culturele en historische dimensie. Een gemeentebestuur mag zich niet beperken tot de louter administratieve afhandeling van verlopen concessies, maar draagt ook de verantwoordelijkheid om respectvol om te gaan met het funerair erfgoed en met de menselijke waardigheid van hen die ons zijn voorgegaan. Er blijven vele vragen: wat met historisch waardevolle graven die geen familielid meer hebben om een eventuele concessieverlenging aan te vragen? Bij heel wat graven die als funerair erfgoed kunnen beschouwd worden en die vermoedelijk eeuwigdurende eigendom zijn, staat ook een plakkaat met aankondiging van het einde van de concessie

Singelberg in de zomer van 1585

Niet alleen onze zomers worden geteisterd door hittegolven.

Ook die van 1585 kende ernstige oververhitting. Alleen kwam die toen minder uit de atmosfeer dan uit de politiek en de godsdienst.

Op 17 augustus 1585 viel Antwerpen. De protestantse burgemeester Filips van Marnix van Sint-Aldegonde gaf de stad over aan Alexander Farnèse, landvoogd en veldheer van de katholieke Spaanse koning Filips II. Antwerpen was immers uitgegroeid tot een belangrijk protestants bolwerk, iets wat men in Madrid vanuit een fundamentalistisch katholicisme moeilijk kon gedogen.

De val van Antwerpen werd een beslissend moment in de verwijdering tussen de noordelijke en zuidelijke Nederlanden. Het zuiden (Vlaanderen) kwam opnieuw stevig onder Spaans-katholiek gezag, terwijl in het noorden de protestantse Republiek verder vorm kreeg.

Zo groeiden Noord en Zuid uit elkaar. De taal kon hen verbinden, maar godsdienst, politiek en machtsbelangen bleken sterker. Paradoxaal genoeg werden Noord en Zuid gescheiden door dezelfde taal. Het zou niet de laatste keer zijn dat de Nederlanden bewezen dat een gemeenschappelijke taal geen garantie vormt voor gemeenschappelijke ideeën.

Voor onze streek heeft die geschiedenis nog een bijzondere betekenis. De onderhandelingen over de overgave vonden plaats in kasteel Singelberg, het hoofdkwartier van Alexander Farnèse.

Farnèse had Antwerpen op bijzonder doeltreffende wijze in de tang genomen. Hij liet een indrukwekkende scheepsbrug over de Schelde bouwen en blokkeerde zo de bevoorrading van de stad. Voor de constructie werden onder meer eikenbomen uit de Ijzerstraat in Melsele aangevoerd. Honger bleek uiteindelijk een overtuigender onderhandelaar dan welk diplomatiek argument ook.

Vergeleken met de hertog van Alva had Farnèse nochtans de reputatie een diplomaat en verzoeningsfiguur te zijn.

In de onderhandelingen met Antwerpen bleek zijn verdraagzaamheid echter duidelijke grenzen te hebben. Over godsdienstvrijheid viel nauwelijks te onderhandelen. De protestantse Antwerpenaren kregen de keuze: zich tot het katholicisme bekennen of vertrekken.

Keuzestress was in 1585 dus beperkt.

De naam Singelberg bleek gelukkig duurzamer dan het kasteel. Natiebaas Fernand Huts van Katoen Natie recupereerde hem voor zijn hoofdkwartier, enkele kilometers verder en dichter bij de Schelde.

Daar moet ook de grootste beiaard ter wereld weerklinken.

Of hij ook bedoeld is voor klokkenluiders, valt te betwijfelen.

Beveren heeft vandaag misschien meer aanleg voor feesten dan voor historische herdenkingen.

Toch blijft de scheiding tussen Noord en Zuid tot de verbeelding spreken. Wat indien Antwerpen in 1585 niet gevallen was? Wat indien de Nederlanden politiek verenigd waren gebleven?

Misschien vormden Nederland en Vlaanderen vandaag samen één economische grootmacht. Met Rotterdam en Antwerpen als wereldhavens, Amsterdam en Brussel als financiële en politieke centra en een bevolking van ruim dertig miljoen inwoners zou er economisch behoorlijk wat gewicht in de schaal liggen.

Of we daarmee tot de G8 (de belangrijkste economische grootmachten op wereldvlak) hadden behoord, zullen we nooit weten.

Maar één ding is zeker: Singelberg blijft liggen waar hij ligt!

KLJ-sportfeest of Werchter?

En misschien is dát wel het verrassende. In een tijd van TikTok, festivals, gaming en eindeloos scrollen slaagt een jeugdbeweging als KLJ er nog altijd in om massa’s jongeren samen te brengen.

Voor het 100-jarig bestaan van KLJ Melsele kwamen meer dan duizend jongeren uit de wijde omtrek (Oost-Vlaanderen) samen. Ze sportten, vendelden, wimpelden en vierden feest.

Honderd jaar KLJ. Dat verdient toch even een terugblik.

Van katholieke actie naar jeugdbeweging

Om te begrijpen waar organisaties als KLJ, Chiro, KAJ, KSA, e.a.,  vandaan komen, moeten we terug naar het einde van de 19de en het begin van de 20ste eeuw.

In 1891 publiceerde paus Leo XIII de encycliek Rerum Novarum. Europa veranderde razendsnel door de industrialisering. Steeds meer mensen werkten in fabrieken, de sociale tegenstellingen werden groter.

De katholieke kerk probeerde daar een eigen sociaal antwoord op te formuleren.

Onder paus Pius X (1903-1914) kreeg ook de katholieke lekenbeweging een nieuwe impuls.

Als conservatief wou hij de katholieke zielen behoeden voor het gevaar van het “goddeloze socialisme”, dat een voedingsbodem vond in de proletarisering van de arbeiders.

Later groeide daaruit de zogenaamde Katholieke Actie: katholieken werden aangemoedigd om zich actief te organiseren in de samenleving.

En Vlaanderen? Dat werd een echt verenigingsland. De Amerikaanse socioloog Putnam noemt dit het sociaal kapitaal, wat in de VS eerder schaars is.

In zowat ieder dorp ontstonden katholieke organisaties: fanfares, turnkringen, arbeidersverenigingen, boerengilden, middenstandsverenigingen én jeugdbewegingen.

Denk aan KAJ, Chiro, BJB-KLJ en KSA.

De kerk verdween. De jeugdbeweging bleef.

Veel van die verenigingen waren vroeger sterk verbonden met de plaatselijke parochie en werden begeleid door proosten die streng waakten over de beleving (of eerder naleving) van de katholieke waarden.

Vandaag ziet de wereld er helemaal anders uit.

De meeste jeugdbewegingen hebben zich grotendeels losgewrikt uit die kerkelijke structuren. Van de oorspronkelijke strenge katholieke leer blijft in de dagelijkse werking vaak nog weinig zichtbaar. Al durven de scouts nog wel eens herinneren aan hun roemrijke stichter, Baden Powell, hoewel dat bepaald geen voorbeeldige heilige was, maar wel een hardleers Brits koloniaal in Zuid Afrika.

De jeugdverenigingen evolueerden naar open, pluralistische bewegingen waar samenleven, sociaal engagement, vriendschap en plezier centraal staan.

Ook hun publiek veranderde.

Scouts, Chiro, KSA en KLJ hebben elk hun eigen geschiedenis en cultuur. Vroeger waren er ook duidelijkere sociale verschillen tussen hun leden. Scouts werden bijvoorbeeld vaker geassocieerd met de hogere middenklasse, Chiro met arbeiders- en bediendengezinnen.

Maar zulke grenzen zijn vandaag veel minder scherp.

KLJ is daar misschien het mooiste voorbeeld van.

Ooit was het een beweging die zich heel specifiek richtte op de “boerenjeugd”. Vandaag staat KLJ open voor een veel bredere groep jongeren die wonen en leven op het platteland en in landelijke gemeenten.

En blijkbaar werkt dat.

Meer dan duizend jongeren die vrijwillig een zondag samen sporten en feesten? Dat is in 2026 allesbehalve vanzelfsprekend.

Maar is echt iedereen mee?

Toch blijft er een belangrijke vraag.

Bereiken onze traditionele jeugdbewegingen álle jongeren?

Jongeren met een migratieachtergrond vinden bijvoorbeeld nog niet altijd even gemakkelijk hun weg naar traditionele jeugdverenigingen. Ook sociale achtergrond, woonplaats en financiële mogelijkheden kunnen bepalen wie wel en niet deelneemt.

Dat verdient aandacht.

Want jeugdwerk is veel breder dan alleen Chiro, Scouts, KLJ of KSA. Er zijn jeugdhuizen, speelpleinwerkingen op vrijwilligersbasis en  op gemeentelijk initiatief, naast allerlei nieuwe vormen van jongerenwerking.

En natuurlijk zijn er de sportclubs.

Jeugdbeweging versus sportclub: wat is het verschil?

Sportverenigingen bereiken enorm veel jongeren. Voetbal, basketbal, atletiek, volleybal, turnen, jiu-jitsu, hockey,…… elke week staan honderden kinderen en jongeren op een veld of in een sporthal.

Maar er is een interessant verschil met een jeugdbeweging.

In de sport draait het onvermijdelijk om presteren, selecteren en winnen. Aaron Soens, een voetbal-ingewijde, stelde in De Standaard van 11 augustus 2026 (“De ziel van het voetbal is al lang verkocht”) dat bij heel wat jeugdclubs selectie en competitie te veel centraal staan en voetbal als maatschappelijk project daardoor naar de achtergrond verdwijnt.

En precies daar ligt misschien de bijzondere kracht van een jeugdbeweging.

Je hoeft er niet de snelste te zijn. Je hoeft niet geselecteerd te worden. Je hoeft zelfs nergens bijzonder goed in te zijn.

Je moet er vooral bij zijn.

Samen een activiteit organiseren. Samen verliezen. Samen iets compleet belachelijks doen. Samen verantwoordelijkheid opnemen en opkomen tegen sociale problemen. Samen een fuif bouwen en de dag erna ook samen opruimen.

Niet de individuele prestatie, maar de groep staat centraal.

Misschien verklaart dat waarom een honderdjarige beweging als KLJ nog altijd jongeren aantrekt.

Werchter heeft wereldsterren, lichtshows en gigantische podia.

KLJ heeft een sportveld of gewoon maar een weide, een vlag, een groep vrienden en een vereniging die al honderd jaar meegaat.

En blijkbaar zijn dat voor heel wat jongeren nog altijd meer dan genoeg redenen om op die eerste zondag van juli níét naar Werchter te gaan.

 De trui van Maradona