Opinie Leo De Bock

Waar is de moed van de paus bij Vlaamse religieuzen?

Leo De Bock / Paus Leo XIV in Kameroen, op de vijfde dag van zijn Afrika-reis.

Bron rv / AFP

Leo De Bock was 20 jaar in touw voor de openbare omroep, vooral als reporter en internationaal documentairemaker en was 10 jaar woordvoerder op federale en Vlaamse kabinetten.

Dit artikel is geschreven doorLeo De Bock, Gepubliceerd op 17 april 2026, 16:25

In november 2025 liet de Amerikaanse bisschoppenconferentie zich unaniem erg kritisch uit over de manier waarop haar overheid migranten behandelt. In een recent interview van Norah O’Donnell (CBS 60 Minutes) zegt de Canadese kardinaal Michael Czerny dat kerkleiders moeten wegen op politieke aangelegenheden, “omdat het leven politiek is, politiek gaat over hoe we samenleven en hoe we omgaan met onze moeilijkheden; we kunnen niet apolitiek zijn”. Czerny zegt ook dat getuigen niet alleen een opdracht is voor kardinalen, maar voor elke christen. En waarom niet voor iedereen die om moraal en mensenrechten geeft?

Terwijl paus Pius XII, de oorlogspaus, every inch a diplomat, zweeg, welke nauwelijks te beschrijven gruwelen zich ook voordeden, spreekt Leo XIV duidelijke taal en geeft hij vorm aan een andere kerk, een kerk die niet wijkt en blijft getuigen, een kerk die mordicus niet zal zwijgen.

Paus Leo XIV roept christenen die betrokken zijn bij gewapende conflicten – en dat gaat ook over politici – op om hun geweten serieus te onderzoeken. Wie verantwoordelijkheid draagt in een onrechtvaardige oorlog, moet volgens hem de moed hebben om schuld onder ogen te zien.

De Belgische bisschoppen hebben zich, samen met andere religieuze leiders in België (orthodox, protestants, joods, moslim en boeddhistisch), uitgesproken tegen het geweld en de oorlog tegen Iran. De voorzitter van de Belgische bisschoppenconferentie sloot zich aan bij een verklaring op 10 maart 2026 die de oorlog tegen Iran ‘betreurt’ en oproept tot een onmiddellijk einde van het geweld. In de oproep staat dat er resoluut gekozen moet worden voor dialoog en respect voor het internationaal recht. Dat is zwakker, maar het is duidelijk.

Wat mij in deze context evenwel zeer teleurstelt, is het zwijgen van talloze religieuzen. We maken het verval mee van een moraliteit die ons als mensen met uiteenlopende gezindheden lang heeft verbonden. De snelheid waarmee dat gebeurt, snijdt mij de adem af. Er zijn moedige parochiepriesters die in hun homilie man en paard noemen. Maar van veel nog actieve religieuzen valt weinig te vernemen. Tot nu en mondjesmaat.

Nu de paus laaghartig wordt aangevallen door Donald Trump, wordt het ze kennelijk te bar en geven ze aan dat ze dat erg vinden. Nu, terwijl de genocide in Gaza weinigen heeft aangezet of aanzet tot duidelijke getuigenissen. Hoewel de paus zich ook daarover onomwonden uitsprak.

Wat er gebeurt in de wereld, ook in onze directe wereld – de opkomst van nationalisme (de Amerikaanse bisschoppen noemen het partisanism, het is hetzelfde), de teloorgang van de waarheid, een genocide, een oorlog met dubieuze gronden, het vertrappelen van rechtmatige grenzen – is in zijn samenloop dermate zonder precedent dat het de vermeend rechtgeaarden zou moeten doen opstaan. Zwijgen kan goud zijn. Dat is het in dit tijdssegment allerminst. Het zwijgen tout court van erg veel mensen, gelovig of niet, is mede de bedding voor de massale verwoesting van mensenlevens.

Religieuzen zouden een voorhoede moeten zijn. Van hen verwacht ik dat ietsje meer. Als ik sommigen op sociale media volg, lijkt het echt alsof het peis en vree is in de wereld. Ze kijken weg, laat staan dat ze aanklagen en wijzen op de juiste weg. Als voorgangers niet meer voorgaan, geven ze vuur aan de secularisering. Dat zwijgen is dus niet zonder gevolg.

In het christendom wordt het opstaan tegen onrecht niet alleen als een optie, maar meer nog als een fundamentele roeping gezien. Ik citeer Thomas van Aquino, ga gerust na: “Wie niet boos is wanneer er gerechtvaardigde reden tot boosheid is, is immoreel... als je midden in onrecht kunt leven zonder boosheid, ben je zowel immoreel als onrechtvaardig.” Ik vraag: wáár is de boosheid, waar is de verontwaardiging?

Het gros van de intelligentsia zwijgt. Ze zwijgen al járen. Theologen belijden de noodzaak om te spreken, willen naar eigen zeggen midden in de samenleving staan, maar ze staan vooral niet zelf op. Het middenveld zwijgt grotendeels. Het komt de straat op om zich te verzetten tegen pensioenen na de komma, niet om te betogen tegen de waanzin die om zich heen slaat. Ze hadden niet met 80.000 moeten betogen, maar met een paar honderdduizend. En met een ándere agenda.

Er is een zwijgen dat pijn doet aan oren en ziel. Er is een inertie die we kunnen benoemen als schuldig verzuim, want de inertie werkt bestendigend, mogelijk als versterking van het kwade. Er is een achterwege blijven van duidelijke, openlijk gedeelde standpunten. Er is grote en kleine lafheid. Er is een grote intellectuele luiheid, een gebrekkige wil om zich te informeren over de feiten. Het schouderophalen berust bij de bedrieglijke vraag: wat kunnen we eraan doen? En er is dat grote Wegsehen. Want het kwade voltrekt zich open en bloot en razendsnel en bij monde van het zwijgen kan het gedijen.

In de oorlogszucht is op de koop toe een religieuze dynamiek geslopen: machthebbers die hun geweld laten rechtvaardigen door God. Dat hoort religieuzen grote zorgen te baren. Ik merk daar niets van.

We zien dat politici breed glimlachend koketteren met wapens en munitie. Cela passe. We zien dat de doelstellingen van oorlogsgeweld erg vaag zijn. We zien een dubbele westerse moraliteit. Cela passe.

We zien dat allemaal, maar vele religieuzen in Vlaanderen verheffen hun stem niet. Zij zwijgen. Natuurlijk hebben zij geen toegang tot de media, zoals de paus die heeft. Maar velen zijn actief op sociale media. Daar posten ze foto’s van een pretentieloos reisje, ze liken een fraaie zonsondergang. Als het maar liefelijk en onschuldig is en tot niets engageert. Als ik ze wijs op hun zwijgen, zwijgen ze. Het stelt mij diep teleur.